Hoeveel eicellen en follikels zijn nodig bij IVF? Gids over het aantal eicellen

Een van de meest gestelde vragen door stellen die aan een IVF-behandeling beginnen, is “hoeveel eicellen moeten er zijn” of “hoeveel follikels moeten er zijn”. In werkelijkheid bestaat er in dit proces geen enkel vast “voldoende aantal”; de fase die begint met ovariële stimulatie doorloopt vele stappen — van de follikel naar de verzamelde eicel, van daar naar de rijpe eicel, de bevruchte eicel, het embryo en uiteindelijk het overdraagbare blastocyst — en bij elke stap treedt een natuurlijke afname op. In dit artikel bespreken we hoe deze keten werkt, waarom het aantal alleen niet doorslaggevend is, en wat realistische verwachtingen zouden moeten zijn.

Van follikel naar overdraagbaar embryo: het proces stap voor stap

Bij een IVF-behandeling worden de eierstokken met hormooninjecties gestimuleerd, en als gevolg van deze stimulatie ontwikkelen zich met vocht gevulde blaasjes — follikels — die een eicel bevatten. Het aantal follikels dat via echografie wordt gevolgd, geeft een indicatie van het aantal eicellen dat mogelijk verkregen kan worden bij de puncture (OPU); maar niet elke follikel levert per se een eicel op. Het proces verloopt ruwweg in de volgende volgorde:

• Antraalfollikelaantal: de vóór de behandeling via echografie bepaalde follikelvoorraad met ontwikkelingspotentieel in die cyclus.
• Aantal follikels na stimulatie: het aantal follikels dat door de hormoonbehandeling groeit.
• Aantal verzamelde eicellen: de eicellen die tijdens de OPU-procedure uit de follikels worden opgezogen.
• Aantal rijpe (MII) eicellen: de eicellen onder de verzamelde eicellen die de rijpheid hebben bereikt die geschikt is voor bevruchting.
• Aantal bevruchte eicellen: de eicellen die uit de rijpe eicellen met succes door sperma zijn bevrucht.
• Aantal embryo’s: de structuren die na de bevruchting beginnen te delen en zich blijven ontwikkelen.
• Aantal blastocysten: de embryo’s die op dag 5-6 een bepaald ontwikkelingsstadium bereiken en geschikt zijn voor transfer of invriezen.
• Aantal overdraagbare/kwalitatief geschikte embryo’s: de embryo’s die genetisch en morfologisch geschikt worden geacht voor transfer.

Bij elke schakel van deze keten neemt het aantal af; daarom wordt het als normaal beschouwd dat er een groot verschil bestaat tussen het aantal follikels aan het begin van het proces en het aantal overdraagbare embryo’s aan het einde ervan.

Hoe worden de follikels tijdens de stimulatie gevolgd?

Tijdens de stimulatieperiode die met hormooninjecties begint, volgt uw arts via regelmatige echografieën en bloedonderzoeken de grootte en het aantal van de follikels. Deze monitoring maakt het mogelijk om zowel de medicatiedosis indien nodig aan te passen als de eicelpunctie op het meest geschikte moment te plannen. Wanneer de follikels een bepaalde grootte bereiken, is dit een teken dat de rijping van de eicellen erin bijna voltooid is, en op basis daarvan wordt de timing van de trigger-injectie bepaald. Dankzij deze nauwlettende opvolging wordt zowel beoogd risico’s zoals OHSS vroegtijdig te herkennen, als de puncture op het meest effectieve moment uit te voeren.

Waarom treedt bij elke fase een afname op?

Deze afname betekent niet dat de behandeling niet goed verloopt; het is een natuurlijk onderdeel van de biologie. Niet elke follikel bevat noodzakelijkerwijs een rijpe eicel, niet elke eicel heeft de rijpheid die geschikt is voor bevruchting, niet elke bevruchte eicel blijft zich gezond delen, en niet elk embryo bereikt het blastocyststadium. Factoren zoals de kwaliteit van eicel en sperma, de chromosomale structuur van het embryo en de laboratoriumomstandigheden beïnvloeden de verliezen in deze fasen. Daarom richten artsen zich bij het informeren van patiënten meestal minder op de vraag “hoeveel eicellen zijn verzameld” en meer op de vraag “hoeveel embryo’s van goede kwaliteit zijn bereikt”.

Meer eicellen leiden niet altijd tot een beter resultaat

Het verzamelen van een groot aantal eicellen betekent niet automatisch meer gezonde embryo’s of een hogere kans op zwangerschap. De kwaliteit van de eicel is vaak meer bepalend dan het aantal; een resultaat behaald met weinig maar kwalitatief goede eicellen kan gunstiger uitpakken dan een resultaat behaald met veel maar kwalitatief mindere eicellen. Bovendien kan een overmatige ontwikkeling van follikels het risico op het ovarieel hyperstimulatiesyndroom (OHSS) verhogen. Daarom worden behandelprotocollen persoonlijk opgesteld; het doel is niet “zo veel mogelijk eicellen”, maar een veilige, evenwichtige reactie die past bij de leeftijd, ovariële reserve en algemene gezondheidstoestand van de patiënt.

De invloed van leeftijd op het aantal en de kwaliteit van eicellen

Naarmate de leeftijd van de vrouw toeneemt, neigen zowel het aantal eicellen in de ovariële reserve als de eicelkwaliteit af te nemen. Bij een behandelcyclus op jongere leeftijd kunnen doorgaans meer follikels ontwikkelen en is de kans groter dat de verkregen eicellen chromosomaal gezond zijn, terwijl op hogere leeftijd zowel het aantal verzamelde eicellen kan afnemen als het percentage chromosomale afwijkingen kan toenemen. Leeftijd is daarom een belangrijke factor bij het plannen van de behandeling en het managen van verwachtingen; hetzelfde aantal eicellen of follikels kan bij verschillende leeftijdsgroepen tot verschillende resultaten leiden.

Wat laten AMH en het antraalfollikelaantal zien?

De bloedtest voor het anti-Müller-hormoon (AMH) en het via echografie gemeten antraalfollikelaantal (AFC) zijn twee belangrijke indicatoren die inzicht geven in de ovariële reserve en die worden gebruikt om de te verwachten reactie op de behandeling te voorspellen. Hoge AMH- en AFC-waarden wijzen doorgaans op een reactie met meer follikels op de stimulatiebehandeling, terwijl lagere waarden een beperktere respons kunnen aangeven. Deze waarden geven echter vooral een indicatie van het te verwachten aantal eicellen en de manier waarop het behandelprotocol wordt opgesteld; leeftijd blijft een van de belangrijkste factoren die de kwaliteit beïnvloeden. Daarom worden AMH- en AFC-resultaten door uw arts samen met leeftijd en andere klinische bevindingen beoordeeld.

Als u wilt weten wat uw AMH- en antraalfollikelwaarden voor uw specifieke situatie betekenen, kunt u een afspraak maken bij het GynoLife IVF-team voor een persoonlijke beoordeling.

Hoeveel embryo’s moeten worden teruggeplaatst?

Vroeger was het gebruikelijk om meerdere embryo’s terug te plaatsen om de kans op zwangerschap te vergroten; maar omdat meerlingzwangerschappen zowel voor de moeder als voor de baby’s risico’s met zich meebrengen zoals vroeggeboorte, laag geboortegewicht en zwangerschapscomplicaties, wordt tegenwoordig in veel gevallen terugplaatsing van één embryo (SET) aanbevolen. Het terugplaatsen van één blastocyst van geschikte kwaliteit vermindert dankzij de huidige laboratoriumtechnieken het risico op een meerlingzwangerschap aanzienlijk, zonder dat dit ten koste gaat van het behandelsucces. De beslissing over hoeveel embryo’s worden teruggeplaatst, wordt genomen door uw arts samen met u, persoonlijk afgestemd op factoren zoals de leeftijd van de patiënt, eerdere behandelgeschiedenis, embryokwaliteit en algemene gezondheidstoestand.

Invriezen van overtollige embryo’s

Overtollige embryo’s van geschikte kwaliteit die in een cyclus niet voor transfer worden gebruikt, kunnen worden bewaard via de invriesmethode (vitrificatie). Zo kan, als er in de verse cyclus geen zwangerschap ontstaat of als in de toekomst een tweede kind wordt gepland, een transfer van ingevroren embryo’s (FET) worden uitgevoerd zonder het gehele stimulatie- en verzamelingsproces opnieuw te doorlopen. Invriezen maakt het mogelijk de verkregen embryo’s in de loop van de tijd te benutten, zonder de patiënt bloot te stellen aan een herhaalde behandelbelasting en onnodig medicijngebruik.

Realistische verwachtingen: er is geen vast getal en geen garantie

Omdat de ovariële reserve, leeftijd, hormonale opbouw en behandelreactie van elke patiënt verschillend zijn, is het niet juist om een algemeen, vast getal te geven in de trant van “u heeft zoveel eicellen of follikels nodig om zwanger te worden”. Bij sommige patiënten kan met een klein aantal follikels en eicellen een gezonde zwangerschap worden bereikt, terwijl bij andere patiënten ondanks hogere aantallen andere resultaten kunnen optreden. Belangrijk is dat elke fase van het proces nauwlettend door de arts wordt gevolgd, dat het behandelprotocol persoonlijk wordt aangepast, en dat de kwaliteit van de verkregen embryo’s vóór het aantal wordt beoordeeld.

Als u persoonlijk wilt weten wat uw eigen situatie met betrekking tot eicellen en follikels betekent voor uw behandeling, kunt u met het gespecialiseerde team van GynoLife IVF in gesprek gaan om samen een routekaart op maat op te stellen.